ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ

Στις 28 Νοεμβρίου 2019 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξέδωσε το Ψήφισμα υπ’ αρ. 2019/2930(RSP), με το οποίο κήρυξε την Ευρωπαϊκή Ένωση σε κλιματική και περιβαλλοντική κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Ποια είναι η στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην κλιματική κρίση; Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει ότι η κλιματική αλλαγή και η περιβαλλοντική υποβάθμιση συνιστούν μία υπαρξιακή απειλή για την Ευρώπη και τον κόσμο. Με σκοπό την διαχείριση αυτής της απειλής, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο να αναδειχθεί ως η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος, με τα εξής μέσα: 
  • Κλιματική Ουδετερότητα - Μηδενισμός των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ένωσης έως το 2050.
  • Μείωση Οικολογικού Αποτυπώματος - Αποσύνδεση της οικονομικής ανάπτυξης από τη χρήση πόρων.
  • Κλιματική Δικαιοσύνη - Κατά την μετάβαση να μην μείνει κανένα άτομο και καμία περιοχή της ΕΕ πίσω.
Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι το σχέδιο της ΕΕ για να πετύχει τους παραπάνω στόχους, καθιστώντας έτσι την οικονομία της Ένωσης βιώσιμη.  Περισσότερες πληροφορίες για την πολιτική της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μία Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι διαθέσιμες εδώ.
Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι ο οδικός χάρτης δράσεων της ΕΕ για να καταστεί η Ευρώπη η πρώτη κλιματικά ουδέτερη ήπειρος μέχρι το 2050. Η Συμφωνία θέτει ως μεταβατικό στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ένωσης κατά τουλάχιστον 55% μέχρι το 2030. Η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μία Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία εκδόθηκε τον Δεκέμβριο του 2019 και έχει τους εξής άξονες δράσεων: Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία φιλοδοξεί να επιφέρει βαθιούς μετασχηματισμούς σε όλους τους τομείς της οικονομίας, ιδίως τις μεταφορές, την ενέργεια, τη γεωργία, τα κτίρια και βιομηχανίες, όπως τη βιομηχανία χάλυβα, σκυροδέματος, τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, την κλωστοϋφαντουργία και τη χημική βιομηχανία. Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία προβλέπει τα εξής βασικά μέσα για την επίτευξη του στόχου της:
  • Έναν Ευρωπαϊκό Κλιματικό Νόμο υπό την μορφή Κανονισμού της ΕΕ με άμεση και ενιαία εφαρμογή σε όλη την Ένωση.
  • Ένα επενδυτικό σχέδιο πράσινης μετάβασης, το οποίο θα χρηματοδοτείται από το 25% του προϋπολογισμού της ΕΕ.
  • Έναν μηχανισμό δίκαιης μετάβασης ύψους 100 δις €.
  • Ένα σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία.
Επιπρόσθετα, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία προβλέπει μία σειρά από δράσεις και στρατηγικές σε επιμέρους τομείς της οικονομίας, που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων: 
  • Την αναθεώρηση του συστήματος εμπορίων εκπομπών ρύπων στον τομέα της ηλεκτροπαραγωγής. 
  • Την στρατηγική για καθαρή και έξυπνη κινητικότητα στον τομέα των μεταφορών. 
  • Την στρατηγική για την καταπολέμηση των χημικών ουσιών στον τομέα της χημικής βιομηχανίας.
  • Την στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» και τις πολιτικές βιώσιμης γεωργίας για τους τομείς της γεωργίας και του επισιτισμού.
  • Την πρωτοβουλία «Κύμα ανακαινίσεων» για τον οικοδομικό τομέα.
  • Στρατηγικές και μέτρα για την κινητοποίηση βιώσιμων δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Ο στόχο της μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ένωσης κατά τουλάχιστον 55% μέχρι το 2030 συνάδει με τον στόχο της συμφωνίας του Παρισιού για τη διατήρηση της αύξησης της θερμοκρασίας σαφώς κάτω των 2°C και τη συνέχιση των προσπαθειών για τον περιορισμό της σε 1,5°C. Η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μία Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι διαθέσιμη εδώ.
Στις 17 Σεπτεμβρίου 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το Σχέδιο Κλιματικών Στόχων για το 2030, με το οποίο θέτει ως στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου της Ένωσης κατά τουλάχιστον 55% μέχρι το 2030. Η νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ουσιαστικά εξειδικεύει τη σχετική δέσμευση που έχει τεθεί στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία. Έτσι, για την επίτευξη του στόχου η Επιτροπή ανακοινώνει τις εξής νομοθετικές παρεμβάσεις:
  • Επέκταση του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών Ρύπων σε όλες τις εκπομπές ρύπων από ορυκτά καύσιμα καθώς και στις εκπομπές ρύπων που προέρχονται από τις οδικές, θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές καθώς και τα κτίρια.
  • Επέκταση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μεταξύ άλλων, με ενίσχυση κοινοτικών ΑΠΕ από τους πολίτες.
  • Πολιτικές ενεργειακής οικονομίας αναφορικά με κτίρια.
  • Εξηλεκτρισμό των οδικών οχημάτων.
Η σχετική Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ενίσχυση της κλιματικής φιλοδοξίας της Ευρώπης για το 2030 είναι διαθέσιμη εδώ.
Ο Ευρωπαϊκός Νόμος για το Κλίμα αποτελεί Πρόταση Κανονισμού (ΕΕ), που κατατέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 4 Μαρτίου 2020 και θέτει κανόνες δικαίου άμεσης εφαρμογής σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ για την επίτευξη κλιματικής ουδετερότητας ως το 2050. Ο Ευρωπαϊκός Νόμος για το Κλίμα περιλαμβάνει τους εξής δεσμευτικούς κανόνες δικαίου για όλα τα κράτη της Ένωσης:
  • Έναν πανευρωπαϊκό νομοθετικό στόχο για κλιματική ουδετερότητα έως το 2050, ο οποίος δεσμεύει τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και τις εθνικές κυβερνήσεις. 
  • Την δημιουργία εθνικών σχεδίων προσαρμογής στην κλιματική κρίση.
  • Δημιουργία ενός προβλέψιμου επιχειρηματικού περιβάλλοντος για τη βιομηχανία και τους επενδυτές, με χαρτογράφηση του ρυθμού μείωσης των εκπομπών από το 2030 έως το 2050, δείχνοντάς τους τι πρέπει να γίνει και με ποια ταχύτητα. 
  • Μια διαδικασία για την ενσωμάτωση του επικαιροποιημένου στόχου μείωσης των εκπομπών για το 2030. 
  • Έναν μηχανισμό για την τήρηση του χρονοδιαγράμματος από όλες τις πλευρές με τακτική υποβολή εκθέσεων προόδου και εργαλεία αναπλήρωσης του χαμένου χρόνου σε περίπτωση καθυστέρησης. 
  • Θεσμούς ενίσχυσης της συμμετοχής των πολιτών στις δράσεις για το κλίμα.
Η Πρόταση Κανονισμού (ΕΕ) για έναν Ευρωπαϊκό Νόμο για το Κλίμα είναι διαθέσιμη εδώ.
Στις αρχές του 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα επενδυτικό σχέδιο, το οποίο θα συμβάλει στην κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού για τη μετάβαση προς μια κλιματικά ουδέτερη, πράσινη και ανταγωνιστική οικονομία χωρίς αποκλεισμούς.  Το «Επενδυτικό Σχέδιο Βιώσιμη Ευρώπη» έχει τρεις διαστάσεις:
  • Χρηματοδότηση - Το Σχέδιο έχει ως στόχο να κινητοποιήσει δημόσιες επενδύσεις και να αποδεσμεύσει ιδιωτικά κεφάλαια, που θα οδηγήσουν σε επενδύσεις ύψους τουλάχιστον 1 τρις €.
  • Διευκόλυνση – Το Σχέδιο θα παρέχει κίνητρα για την αποδέσμευση και τον αναπροσανατολισμό δημόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων. Η ΕΕ θα παράσχει εργαλεία για τους επενδυτές θέτοντας τη βιώσιμη χρηματοδότηση στο επίκεντρο του χρηματοπιστωτικού συστήματος, ενώ θα διευκολύνει και τις βιώσιμες επενδύσεις από τις δημόσιες αρχές ενθαρρύνοντας τους πράσινους προϋπολογισμούς και τις πράσινες δημόσιες συμβάσεις.
  • Πρακτική Στήριξη - Η Επιτροπή θα παρέχει στήριξη σε δημόσιες αρχές και φορείς υλοποίησης έργων κατά τον προγραμματισμό, τον σχεδιασμό και την εκτέλεση βιώσιμων έργων.
Είναι σημαντικό τα σχέδια ανάκαμψης της οικονομίας να στηριχθούν σε σημαντικό ποσοστό σε μια πράσινη στρατηγική (Green Recovery). Τα σχέδια αυτά πρέπει να είναι αποτέλεσμα διαβούλευσης με την κοινωνία και να μην αφήνουν κανέναν/μία πίσω μόνο/η.  Η Ελλάδα θα έχει στη διάθεσή της τα επόμενα 7 χρόνια περίπου 72 δις ευρώ από τον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027 καθώς και το Ταμείο Ανάκαμψης Next Generation EU
Ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης της ΕΕ έχει ως σκοπό την στήριξη σε περιφέρειες και τομείς, που επηρεάζονται περισσότερο από τη μετάβαση στην πράσινη οικονομία. Ο Μηχανισμός Δίκαιης Μετάβασης της ΕΕ απαρτίζεται από τρεις πυλώνες:
  • Το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, ύψους 7,5 δις €, με επιπλέον χρηματοδότηση από το ΕΤΠΑ / ΕΚΤ+, όπου για κάθε Ευρώ από το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης θα δίνεται επιπλέον ποσό ύψους 1,5-3 Ευρώ, καθώς και συγχρηματοδότηση με εθνικούς πόρους.
  • Tο καθεστώς δίκαιης μετάβασης στο πλαίσιο του InvestEU, που κινητοποιεί επενδύσεις 45 δις €.
  • Τη δανειακή διευκόλυνση του δημόσιου τομέα, που θα συσταθεί από κοινού με την ΕΤΕπ και θα λαμβάνει στήριξη από τον προϋπολογισμό της ΕΕ, κινητοποιεί επενδύσεις 25-30 δισ. ευρώ.
Μέσω του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης θα χρηματοδοτηθούν εθνικά σχέδια μετάβασης, που θα εστιαστούν στις περιφέρειες και τους τομείς που επηρεάζονται περισσότερο από τη μετάβαση λόγω της εξάρτησής τους από τα ορυκτά καύσιμα.  Η χρηματοδότηση του Μηχανισμού Δίκαιης Μετάβασης θα συνοδεύεται από εξατομικευμένη τεχνική βοήθεια και την αναγκαία ρυθμιστική ευελιξία για την επιτυχή μετάβαση των περιφερειών. Ο μηχανισμός αποσκοπεί στην προστασία των πολιτών, στην αναβάθμιση των δεξιοτήτων των εργαζομένων και συμβάλλει στην ανάπτυξη κλιματικά ουδέτερων οικονομικών δραστηριοτήτων. Η Πρόταση Κανονισμού (ΕΕ) για τη θέσπιση του Ταμείου Δίκαιης Μετάβασης είναι διαθέσιμη εδώ.
Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κινητοποίηση της κοινωνίας των πολιτών γύρω από δράσεις για την προστασία του κλίματος και του περιβάλλοντος. Το Σύμφωνο απευθύνεται τόσο σε πρόσωπα όσο και σε οργανισμούς, είτε πρόκειται για εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές είτε πρόκειται για επιχειρήσεις, συνδικάτα, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, εκπαιδευτικά ιδρύματα, οργανισμούς έρευνας και καινοτομίας, ομάδες καταναλωτών και ιδιώτες. Το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα εντάσσεται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, τέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε δημόσια διαβούλευση τον Ιούνιο του 2020 και θα αρχίσει να εφαρμόζεται το τελευταίο τρίμηνο του 2020. Περισσότερες πληροφορίες για το Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Κλίμα είναι διαθέσιμες εδώ.
Τον Μάρτιο του 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία.  Το Σχέδιο Δράσης βρίσκεται στο επίκεντρο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και έχει ως σκοπό τη μείωση του αποτυπώματος κατανάλωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τον διπλασιασμό της κυκλικής χρήσης των υλικών στην Ένωση ως το 2030, με παράλληλη τόνωση της οικονομικής μεγέθυνσης. Το Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία απαρτίζεται από ένα σύνολο νομοθετικών και μη μέτρων για ολόκληρο τον κύκλο ζωής των προϊόντων, από τον σχεδιασμό και την κατασκευή έως την κατανάλωση, την επισκευή, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την επαναφορά των πόρων στην οικονομία. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα εξής μέτρα:
  • Σχεδιασμός προϊόντων κατά τρόπο ώστε να διαρκούν περισσότερο, να επισκευάζονται και να αναβαθμίζονται ευκολότερα, να ανακυκλώνονται και να επαναχρησιμοποιούνται.
  • Ενδυνάμωση καταναλωτών με θέσπιση δικαιωμάτων επί προϊόντων, όπως του δικαιώματος επισκευής, της διαφάνειας σχετικά με τη διάρκεια ζωής και τις περιβαλλοντικές επιδόσεις.
  • Ενίσχυση βιωσιμότητας των μεθόδων παραγωγής των προϊόντων με σκοπό τη βελτίωση της ανθεκτικότητας και της δυνατότητας επαναχρησιμοποίησης, αναβάθμισης και επισκευής των προϊόντων, την αντιμετώπιση της παρουσίας επικίνδυνων χημικών ουσιών στα προϊόντα και την αύξηση του ανακυκλωμένου περιεχομένου στα προϊόντα.
  • Θέσπιση ελάχιστων υποχρεωτικών οικολογικών κριτηρίων ή στόχων για τις δημόσιες συμβάσεις, με στόχο την αύξηση της χρήσης οικολογικών δημοσίων συμβάσεων.
  • Σταδιακή κατάργηση των προϊόντων μίας χρήσης και ανάληψη δράσης για τα μικροπλαστικά.
  • Αντικατάσταση συσκευασιών, πιάτων και μαχαιροπήρουνων μίας χρήσης σε τρόφιμα και υπηρεσίες εστίασης με επαναχρησιμοποιούμενα προϊόντα καθώς και μείωση των απορριμμάτων συσκευασίας.
  • Πρόληψη και μείωση των αποβλήτων, με την αύξηση του ανακυκλωμένου περιεχομένου και την ελαχιστοποίηση των εξαγωγών αποβλήτων εκτός ΕΕ καθώς και δράση για τη χωριστή συλλογή και επισήμανση των προϊόντων.
Η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ένα νέο Σχέδιο Δράσης για την Κυκλική Οικονομία είναι διαθέσιμη εδώ.
Τον Μάιο του 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε την Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο». Με την Στρατηγική «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τη μετάβαση σε ένα πιο υγιές και βιώσιμο Ευρωπαϊκό σύστημα τροφίμων με τους εξής ειδικότερους στόχους:
  • Την εξασφάλιση οικονομικά προσιτών και βιώσιμων τροφίμων για τους Ευρωπαίους. 
  • Την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. 
  • Την προστασία του περιβάλλοντος και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. 
  • Την εξασφάλιση ικανοποιητικής οικονομικής απόδοσης στην αλυσίδα τροφίμων. 
  • Την αύξηση της βιολογικής γεωργίας.
Τα μέσα για την επίτευξη της Στρατηγικής «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» είναι τα εξής:
  • Η μείωση κατά 50% της χρήσης των χημικών φυτοφαρμάκων έως το 2030.
  • Η μείωση κατά 50% των απωλειών θρεπτικών ουσιών από το πλεόνασμα τροφής.
  • Η μείωση κατά 50% της χρήσης λιπασμάτων έως το 2030. chemicals icon 
  • Η μείωση κατά 50% των πωλήσεων αντιμικροβιακών ουσιών για χρήση στην κτηνοτροφία και την υδατοκαλλιέργεια έως το 2030. 
  • Η ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας στην ΕΕ με στόχο το 25 % του συνόλου της γεωργικής γης να χρησιμοποιείται για βιολογικές καλλιέργειες έως το 2030.
Η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο» είναι διαθέσιμη εδώ.
Aναφορικά με την κλιματική κρίση το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει εκδώσει τα εξής ψηφίσματα:
  • Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 14ης Μαρτίου 2019 σχετικά με την κλιματική αλλαγή – ένα ευρωπαϊκό, στρατηγικό, μακρόπνοο όραμα για μια ευημερούσα, σύγχρονη, ανταγωνιστική και κλιματικά ουδέτερη οικονομία, με βάση τη Συμφωνία του Παρισιού (2019/2582(RSP)).
  • Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 2019 σχετικά με τη διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την κλιματική αλλαγή, 2019, στη Μαδρίτη, Ισπανία (COP25) (2019/2712(RSP)).
  • Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 28ης Νοεμβρίου 2019 σχετικά με την κλιματική και περιβαλλοντική κατάσταση έκτακτης ανάγκης (2019/2930(RSP)).
  • Ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 15ης Ιανουαρίου 2020 σχετικά με την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (2019/2956(RSP)).
  • Tροπολογία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 8ης Οκτωβρίου 2020 στην πρόταση του Ευρωπαϊκού Νόμου για το Κλίμα με αύξηση του στόχου μείωσης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στο 60% μέχρι το 2030 (διαθέσιμο).
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έχει επίσης καλέσει την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αξιολογήσει πλήρως τον αντίκτυπο που έχει στο κλίμα και στο περιβάλλον κάθε συναφής πρόταση νομοθετικής πράξης και προϋπολογισμού, και να διασφαλίσει ότι στο σύνολό τους ευθυγραμμίζονται πλήρως με τον στόχο για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη κάτω από τους 1,5 °C και δεν συμβάλλουν στην απώλεια βιοποικιλότητας, καθώς και ότι αναλαμβάνεται εκτεταμένη μεταρρύθμιση των πολιτικών όσον αφορά τις επενδύσεις στους τομείς της γεωργίας, του εμπορίου, των μεταφορών, της ενέργειας και των υποδομών.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει ορίσει την οικοδόμηση μιας κλιματικά ουδέτερης, οικολογικής, δίκαιης και κοινωνικής Ευρώπης ως μία από τις τέσσερις κύριες προτεραιότητες στο Στρατηγικό του Θεματολόγιο για την περίοδο 2019–2024 Περαιτέρω, στα Συμπεράσματα της 12ης Δεκεμβρίου 2019, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έχει εγκρίνει τον στόχο της επίτευξης κλιματικής ουδετερότητας για την ΕΕ έως το 2050, σύμφωνα με τους στόχους της συμφωνίας του Παρισιού.  Στο ίδιο τεύχος Συμπερασμάτων, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αναγνώρισε την ανάγκη θέσπισης ενός ευνοϊκού πλαισίου και δέχτηκε ότι η μετάβαση θα απαιτήσει σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι όλες οι σχετικές νομοθετικές πράξεις και πολιτικές της ΕΕ πρέπει να συνάδουν με τον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας και να συμβάλλουν στην επίτευξή του, ενώ παράλληλα διατηρούνται ίσοι όροι ανταγωνισμού, και κάλεσε την Επιτροπή να εξετάσει κατά πόσον αυτό απαιτεί προσαρμογή των υφιστάμενων κανόνων. Τέλος, στα Αποτελέσματα της 15-16 Οκτωβρίου 2020 το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε τον στόχο μείωσης των εκπομπών ρύπων της ΕΕ κατά τουλάχιστον 55 % έως το 2030.