Τι είναι ο θεσμός της Λαϊκής Πρωτοβουλίας;

Η Λαϊκή Πρωτοβουλία είναι θεσμός άμεσης δημοκρατίας, που κατοχυρώνεται στα σύγχρονα συντάγματα και πολιτεύματα πολλών κρατών.

Η Λαϊκή Πρωτοβουλία θεμελιώνει το πολιτικό δικαίωμα στους πολίτες, που ανήκουν στο εκλογικό σώμα, να υποβάλλουν αίτηση προς τα νομοθετικά όργανα της πολιτείας τους για την ψήφιση, κατάργηση ή τροποποίηση ενός νόμου.

Η Λαϊκή Πρωτοβουλία μπορεί να είναι άμεση ή έμμεση. Στην άμεση Λαϊκή Πρωτοβουλία κάθε πρόταση νόμου που συγκεντρώνει τον προβλεπόμενο αριθμό υπογραφών υποβάλλεται σε δημοψήφισμα. Στην έμμεση Λαϊκή Πρωτοβουλία κάθε πρόταση νόμου που συγκεντρώνει τον προβλεπόμενο αριθμό υπογραφών κατατίθεται προς συζήτηση στο αντιπροσωπευτικό όργανο της νομοθετικής εξουσίας.

Ποιο είναι το κείμενο του νέου Συντάγματος της Ελλάδας;

Με το Ψήφισμα της 25ης Νοεμβρίου 2019 της Θ’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων (ΦΕΚ 187/Α’/28-11-2019) ολοκληρώθηκε η 4η αναθεώρηση του Συντάγματος της Ελλάδας. 

Το κείμενο του νέου Συντάγματος δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 211/Α/24-12-2019). 

Τι προβλέπει το νέο Σύνταγμα για την Λαϊκή Πρωτοβουλία;

Μία από τις αλλαγές της συνταγματικής αναθεώρησης του 2019 είναι η εισαγωγή του θεσμού της Λαϊκής Πρωτοβουλίας στο πολίτευμα της χώρας.

Το άρθρο 73 § 6 του Συντάγματος θεσπίζει το πολιτικό δικαίωμα για την κατάθεση προς συζήτηση στη Βουλή πρότασης νόμου με υπογραφή πεντακοσίων χιλιάδων πολιτών που έχουν δικαίωμα ψήφου.

Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για την εγκυρότητα της Λαϊκής Πρωτοβουλίας;

Για την άσκηση του δικαιώματος της Λαϊκής Πρωτοβουλίας το Σύνταγμα προβλέπει προϋποθέσεις ουσιαστικής και τυπικής νομιμότητας. 

Οι ουσιαστικές προϋποθέσεις νομιμότητας της Λαϊκής Πρωτοβουλίας είναι οι εξής:

  • Υπογραφή πρότασης νόμου από πεντακόσιες χιλιάδες πολίτες.
  • Υπογραφή πρότασης νόμου από πολίτες που έχουν δικαίωμα ψήφου.

Οι τυπικές προϋποθέσεις νομιμότητας της Λαϊκής Πρωτοβουλίας είναι οι εξής:

  • Κατάθεση έως δύο ανά κοινοβουλευτική περίοδο προτάσεων νόμων στη Βουλή.
  • Οι προτάσεις νόμων δεν μπορεί να αφορούν θέματα δημοσιονομικά, εξωτερικής πολιτικής και εθνικής άμυνας.

Είναι έγκυρη μία Λαϊκή Πρωτοβουλία πριν την έκδοση του εκτελεστικού νόμου του άρθρου 73 § 6 του Συντάγματος;

Το νέο Σύνταγμα κατοχυρώνει το πολιτικό δικαίωμα της Λαϊκής Πρωτοβουλίας. 

Το Σύνταγμα προβλέπει, περαιτέρω, ότι τους όρους και τις προϋποθέσεις εφαρμογής της λαϊκής πρωτοβουλίας ορίζει εκτελεστικός του Συντάγματος νόμος.

Οι εκτελεστικοί νόμοι του Συντάγματος είναι τυπικοί νόμοι την ύπαρξη των οποίων προβλέπει το ίδιο το Σύνταγμα. Στόχο έχουν να εξειδικεύσουν τις διατάξεις του Συντάγματος και να ρυθμίσουν μέσα στο πλαίσιο που το ίδιο θέτει διάφορα μερικότερα θέματα, είτε αυτά αφορούν τη ρύθμιση της οργάνωσης και άσκησης της κρατικής εξουσίας, είτε αφορούν την άσκηση και προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων ή/και των περιορισμών τους. Το συνταγματικό δικαίωμα –αντίθετα με τους περιορισμούς αυτού- δεν παραμένει ανενεργό χωρίς την ύπαρξη του εκτελεστικού νόμου και αναπτύσσει το κανονιστικό του περιεχόμενο. Και αυτό διότι, αντίθετα με αντιλήψεις που κυριαρχούσαν παλαιότερα, το Σύνταγμα είναι ισχύον δίκαιο και δεν έχει «προγραμματική φύση». Εξάλλου, η αντίθετη άποψη οδηγεί στην απομείωση του κανονιστικού περιεχόμενου του Συντάγματος, καθώς στην περίπτωση αυτή το νομοθετικό Σώμα, δια της παράλειψής του να θέσει σε ισχύ εκτελεστικό νόμο, στην ουσία αντιστρατεύεται τη βούληση του αναθεωρητικού ή συντακτικού νομοθέτη, ο οποίος έθεσε σε ισχύ την εκάστοτε συνταγματική διάταξη και τελικά τη βούληση του κυρίαρχου λαού, από τον οποίο ο αναθεωρητικός ή συντακτικός νομοθέτης αντλεί τη νομιμοποίησή του.